سقوط سهام آی‌بی‌ام (IBM)؛ بدترین افت از سال ۱۹۸۷ پس از تغییر الگوی هزینه‌های هوش مصنوعی که نتایج سه‌ماهه دوم را غافلگیر کرد

سهام آی‌بی‌ام در ۱۴ ژوئیه تا ۲۴٫۸٪ سقوط کرد که بدترین افت یک‌روزه این سهم از زمان سقوط دوشنبه سیاه اکتبر ۱۹۸۷ محسوب می‌شود. این اتفاق پس از آن رخ داد که شرکت یک هشدار درآمدی اولیه برای سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ منتشر کرد که بسیار پایین‌تر از انتظارات وال استریت بود. این کاهش در یک روز معاملاتی حدود ۷۰ میلیارد دلار از ارزش بازار را از بین برد.

اهمیت واکنش بازار در اینجا به اندازهٔ خودِ خطا در برآورد است. آی‌بی‌ام سال‌های اخیر را صرف بازسازی اعتماد سرمایه‌گذاران حول استراتژی ابر هیبریدی و هوش مصنوعی کرده بود، و سقوطی با این ابعاد — آن هم بر اساس اعداد اولیه، نه حتی گزارش نهایی درآمد — نشان می‌دهد که بازارها این رویداد را به‌عنوان یک مشکل ساختاری در موقعیت‌یابی هوش مصنوعی آی‌بی‌ام تفسیر کرده‌اند، نه یک نوسان موقتی سه‌ماهه.

علت واقعی اشتباه

درآمد اولیه سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ آی‌بی‌ام حدود ۱۷٫۲ میلیارد دلار بود که کمتر از برآورد تحلیلگران بود. مدیرعامل، آرویند کریشنا (Arvind Krishna)، در نامه‌ای به سرمایه‌گذاران نوشت که این شرکت «ابعاد» تغییر در نحوه تخصیص بودجه فناوری توسط مشتریان را دست‌کم گرفته است. به گفته کریشنا، مشتریان سرمایه را به سمت سرورها، ذخیره‌سازی و حافظه — یعنی زیرساخت فیزیکی مورد نیاز برای اجرای بارهای کاری هوش مصنوعی — منحرف کردند، در حالی که چندین معامله بزرگ نرم‌افزاری و خدماتی که آی‌بی‌ام انتظار داشت در این سه‌ماهه نهایی شوند، به دوره‌های بعدی موکول شدند.

در عمل، مشتریان خود آی‌بی‌ام نیز تحت تأثیر بحران تقاضا برای زیرساخت هوش مصنوعی قرار گرفتند که باعث افزایش قیمت‌ها و زمان تحویل GPUها، حافظه با پهنای باند بالا و قطعات مرکز داده در کل صنعت شده است. این مشتریان به جای خرید نرم‌افزار و خدمات مشاوره‌ای برنامه‌ریزی‌شده آی‌بی‌ام، هزینه‌های خود را برای انباشت لایه سخت‌افزاری در اولویت قرار دادند و بدین ترتیب بخش‌های نرم‌افزاری و خدماتی با حاشیه سود بالاتر آی‌بی‌ام از اهداف سه‌ماهه خود عقب ماندند. درآمد نرم‌افزاری خود آی‌بی‌ام همچنان رشد داشت — حدود ۵٪ افزایش، با محصولاتی مانند Lightwell (ساخته شده بر پایه Red Hat) به‌عنوان نقطه‌ی روشن ذکر شده — اما برای جبران کسری کلی کافی نبود.

چرا این سقوط با یک عدم تحقق درآمد معمولی متفاوت است؟

شرکت‌های عمومی به‌طور مرتب برآوردهای درآمدی را از دست می‌دهند بدون اینکه باعث سقوطی بی‌سابقه در ۵۸ سال گذشته شوند. چیزی که این سقوط را این‌قدر شدید کرد، چارچوب‌بندی آن است: آی‌بی‌ام به سرمایه‌گذاران می‌گوید که تقاضا برای زیرساخت هوش مصنوعی در سطح سازمانی اکنون به اندازه‌ای بزرگ است که الگوهای هزینه‌کرد یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های نرم‌افزاری و خدماتی جهان را دچار اختلال می‌کند. اگر پایگاه مشتریان خود آی‌بی‌ام — که عمدتاً شرکت‌های تحت نظارت و ریسک‌گریز در حوزه بانکداری، دولت و بهداشت و درمان هستند — بودجه را از نوسازی نرم‌افزار به سمت ظرفیت محاسباتی خام هوش مصنوعی تغییر می‌دهند، این یک نشانه از مرحله فعلی ساخت‌وساز هوش مصنوعی است: زیرساخت همچنان نسبت به لایه نرم‌افزاری که قرار است روی آن اجرا شود، اولویت دارد.

این برداشت با داده‌های اخیر دیگر همخوانی دارد. TSMC از افزایش ۶۸٪ درآمد ژوئن خود خبر داد که ناشی از تقاضای بیش از عرضه تراشه‌های هوش مصنوعی بود، و Micron متعهد به سرمایه‌گذاری ۲۵۰ میلیارد دلاری در تولید تراشه جدید در آمریکا شده است — هر دو نشانه‌ای از این هستند که لایه سخت‌افزاری ساخت‌وساز هوش مصنوعی همچنان از نظر عرضه محدود بوده و سرمایه نامتناسبی را به خود جذب می‌کند. خطای درآمدی آی‌بی‌ام احتمالاً اولین نشانه بزرگ از این است که چگونه الگوی هزینه‌کرد با اولویت‌دهی به سخت‌افزار، درآمد شرکت‌های مستقر در حوزه نرم‌افزار و خدمات را که خود زیرساخت اصلی هوش مصنوعی را نمی‌فروشند، تحت فشار قرار می‌دهد.

چه مواردی را باید دنبال کرد؟

گزارش کامل درآمد سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ آی‌بی‌ام برای ۲۲ ژوئیه برنامه‌ریزی شده است که مشخص خواهد کرد چقدر از این کسری یک مسئله زمانی است — معاملات به تعویق افتاده، نه از دست رفته — در مقابل یک تغییر پایدارتر در تخصیص بودجه فناوری اطلاعات سازمانی. زبان خود کریشنا که سه‌ماهه را به‌عنوان دوره‌ای توصیف کرد که شرکت «لنگید»، نشان می‌دهد که آی‌بی‌ام این را حداقل تا حدی ناشی از اشتباهات خود می‌داند: ناتوانی در پیش‌بینی سرعت تغییر اولویت‌های مشتریان به دلیل بحران زیرساخت هوش مصنوعی، نه صرفاً بدشانسی. برای فروشندگان نرم‌افزار سازمانی به‌طور کلی، تجربه آی‌بی‌ام در این سه‌ماهه اکنون واضح‌ترین نقطه‌ی هشدار تا به امروز است که نشان می‌دهد هزینه‌کرد زیرساخت هوش مصنوعی به‌طور فعال بودجه را از دسته‌های مجاور می‌بلعد، نه اینکه صرفاً تقاضای فزاینده‌ای را بر روی بودجه‌های فناوری اطلاعات موجود اضافه کند.