Google برای نخستین‌بار یک مدل هوش مصنوعی را در مدار اجرا کرد، و آن یک هایکو درباره زمین نوشت

Google برای نخستین‌بار یک مدل هوش مصنوعی را روی یک ماهواره در مدار اجرا کرده و با دستور یک ایستگاه زمینی یک هایکوی کوتاه تولید و آن را به زمین ارسال کرده است. این شرکت این نقطه عطف را در ۳۰ اکتبر اعلام کرد و آن را لحظه «Hello World» برای ابتکار Project Suncatcher خود نامید — تلاشی پژوهشی بلندمدت برای بررسی اینکه آیا مراکز داده سرانجام می‌توانند در فضا فعالیت کنند.

ماهواره نمونه‌اولیه، که با همکاری شرکت تصویربرداری هوافضایی Planet ساخته شده، در ۱ اکتبر با یک ماموریت اشتراکی SpaceX پرتاب شد. این ماهواره چهار واحد از پردازنده‌های تنسور (TPU) در کلاس مرکز داده Google را حمل می‌کند — همان خانواده تراشه‌ای که زیرساخت هوش مصنوعی زمینی این شرکت را تأمین می‌کند. در طول یک عبور از ایستگاه زمینی بر فراز Svalbard در نروژ، اپراتورهای Google یک درخواست را به بالا ارسال کردند که به سیستم روی ماهواره دستور می‌داد با استفاده از Gemma 4، مدل هوش مصنوعی باز Google، یک هایکوی با موضوع فضا تولید کند. ماهواره پاسخ داد: «کره آبی در زیر / جریان‌های داده در آرامشی خاموش / نور ستارگان هسته‌ام را تغذیه می‌کند.»

TPUها در حال حاضر فقط می‌توانند حدود ۱۵ دقیقه به‌طور متوالی کار کنند، محدودیتی که به دلیل چالش‌های مدیریت گرما تعیین شده و یکی از چالش‌های اصلی مهندسی این پروژه است. برخلاف مراکز داده زمینی که به سیستم‌های خنک‌سازی هوایی یا مایعی با گرماگیرهای عملاً نامحدود متکی هستند، ماهواره‌ها تنها می‌توانند گرما را از طریق تابش به فضا دفع کنند — فرآیندی بسیار کندتر که به یک محدودیت سخت برای میزان محاسباتی که می‌تواند به‌طور مستمر اجرا شود، تبدیل می‌شود. نمونه‌اولیه در حال حاضر در یک مدار استاندارد مبتنی بر باتری فعالیت می‌کند؛ برنامه بلندمدت Google شامل یک مدار همزمان با خورشید است که به ماهواره‌های آینده اجازه می‌دهد با انرژی خورشیدی مستمر و بدون وابستگی به باتری کار کنند.

Google به‌صراحت این را یک تلاش پژوهشی بلندپروازانه می‌داند، نه یک محصول تجاری کوتاه‌مدت. Travis Beals، سرپرست این پروژه، گفته است انتظار ندارد مراکز داده مستقر در فضا در عرض پنج سال از نظر هزینه با مراکز زمینی رقابتی باشند، و جایگزینی زیرساخت زمین هدف نیست — حداقل نه هنوز. جذابیت این پروژه بلندمدت است: انرژی خورشیدی در مدار بدون وقفه آب‌وهوایی یا شب به‌طور مستمر در دسترس است، و فضا هیچ محدودیت کاربری زمین یا شبکه برق محلی تحمیل نمی‌کند، هر دو موردی که به نقاط اصطکاک واقعی برای توسعه مراکز داده هوش مصنوعی روی زمین تبدیل شده‌اند، زیرا جامعه‌ها در برابر تقاضای آب و برق تسهیلات جدید مقاومت می‌کنند.

Google تنها شرکتی نیست که این ایده را آزمایش می‌کند. استارتاپ Starcloud در نوامبر گذشته یک فضاپیما حامل تراشه Nvidia H100 پرتاب کرد و نسخه‌ای از مدل Gemini خود Google را که از مدار اجرا می‌شد، نمایش داد. SpaceX گفته است انتظار دارد از همان سال ۲۰۲۸ شروع به استقرار آنچه «ماهواره‌های محاسباتی هوش مصنوعی مداری» می‌نامد، کند. این رقابت واقعیتی گسترده‌تر را بازتاب می‌دهد: راهنمای هزینه‌کرد سرمایه‌ای خود Google برای زیرساخت هوش مصنوعی امسال بین ۱۸۰ تا ۱۹۰ میلیارد دلار است، بیش از شش برابر سطح ۲۰۲۲، و تقاضا برای محاسبات هوش مصنوعی همچنان از عرضه موجود روی زمین پیشی می‌گیرد.

مرحله بعدی برای Suncatcher شامل آزمایش گسترده‌تر درباره نحوه مقابله TPUها با حدهای حرارتی و تابش فضا در پرواز پایدار است، نه صرفاً انفجار اعتبارسنجی کوتاهی که برای نمایش هایکو استفاده شد. اگر آن آزمایش‌ها موفق شوند، Google برنامه دارد دو ماهواره متصل به هم را در ۲۰۲۷ پرتاب کند تا ارتباط مبتنی بر لیزر بین گره‌های مداری را آزمایش کند — معماری‌ای که باید از یک نمونه‌اولیه تک با چهار تراشه به چیزی شبیه یک مرکز داده توزیع‌شده مقیاس یابد، پیش از آنکه هر بخشی از این پروژه از مرحله جسورانه عبور کند.