دو سال پس از DMA، انحصار App Store اپل متفاوت به نظر می‌رسد — اما قوی‌تر از آنچه انتظار می‌رفت.

وقتی قانون بازارهای دیجیتال اتحادیه اروپا (DMA) در مارس ۲۰۲۴ اجرایی شد، قرار بود انحصار اپل بر توزیع اپلیکیشن‌های iOS را بشکند. اپل مجبور می‌شد فروشگاه‌های اپلیکیشن جایگزین را بپذیرد. کاربران می‌توانستند اپلیکیشن‌ها را مستقیماً از توسعه‌دهندگان sideload کنند. کمیسیون ۳۰ درصدی App Store که سال‌ها به عنوان «مالیات توسعه‌دهندگان» شناخته می‌شد، برای اولین بار با فشار رقابتی واقعی مواجه می‌شد. دو سال بعد، DMA نتیجه‌ای پیچیده‌تر به همراه داشته: جایگزین‌های واقعی وجود دارند، اما مدل مالی اپل عمدتاً دست‌نخورده باقی مانده و اقتصاد توسعه‌دهندگان به شکلی غیرمنتظره تغییر کرده است.

چه اتفاقی افتاد

اپل در اتحادیه اروپا برای تطبیق با DMA یک چارچوب جدید معرفی کرد که اجازه می‌دهد «بازارهای جایگزین» فعالیت کنند – فروشگاه‌های شخص ثالث رسمی که شرایط فنی و مالی اپل را برآورده می‌کنند. Epic Games Store در اوایل ۲۰۲۵ برای iOS در اتحادیه اروپا راه‌اندازی شد. Aptoide، AltStore PAL و دیگران هم دنبال کردند. تا اوایل ۲۰۲۶، بیش از دوازده بازار جایگزین iOS در اتحادیه اروپا فعال هستند، به علاوه ژاپن که قوانین مشابهی را تحت قانون خود تصویب کرده است.

کاربران در اتحادیه اروپا اکنون می‌توانند اپلیکیشن‌ها را sideload کنند – یعنی مستقیماً از وب‌سایت توسعه‌دهنده بدون عبور از فروشگاهی نصب کنند. این فرآیند عمداً با اصطکاک همراه است: کاربران باید گزینه را در تنظیمات فعال کنند، چندین هشدار امنیتی را تأیید کنند و امضای دیجیتال توسعه‌دهنده را بررسی کنند. کار می‌کند، اما به گونه‌ای طراحی شده که آنقدر ناخوشایند باشد که بیشتر کاربران هرگز به آن مراجعه نکنند. اپل می‌گوید این تئاتر امنیتی مناسب است. منتقدان می‌گویند این ممانعت از طریق تجربه کاربری است.

هزینه فناوری اصلی – شاهکار اپل

داستان واقعی تطبیق با DMA، خود فروشگاه‌های جایگزین نیستند. بلکه هزینه فناوری اصلی (CTC) است. اپل به ازای هر نصب در سال ۰.۵ یورو برای هر اپلیکیشنی که بیش از یک میلیون نصب داشته باشد دریافت می‌کند – صرف‌نظر از اینکه آن اپلیکیشن از کدام فروشگاه آمده یا توسعه‌دهنده از سیستم پرداخت اپل استفاده می‌کند یا نه. CTC شامل اپلیکیشن‌های App Store، فروشگاه‌های جایگزین و توزیع وب می‌شود.

برای اپلیکیشن‌های رایگان بزرگ – مثل بازی‌ها، شبکه‌های اجتماعی و هر چیزی با ده‌ها میلیون کاربر – CTC هزینه‌های عظیمی ایجاد می‌کند که تحت مدل کمیسیون ۳۰ درصدی قدیم وجود نداشت. یک بازی با ۱۰ میلیون نصب در اتحادیه اروپا سالانه ۵ میلیون یورو به اپل بدهکار است، حتی اگر از پرداخت‌کننده شخص ثالث استفاده کند و هیچ درآمدی از کاربران اروپایی نداشته باشد. Epic Games این را «فاجعه‌بار و مضر» برای بازی‌های رایگان خواند و در ابتدا از راه‌اندازی فروشگاه iOS خود خودداری کرد، اما نهایتاً تسلیم شد. Setapp Mobile که در ۲۰۲۴ به عنوان یک فروشگاه جایگزین iOS راه‌اندازی شد، در فوریه ۲۰۲۶ به دلیل همین مشکل عملیات موبایل خود را تعطیل کرد.

کمیسیون اروپا در حال بررسی CTC به عنوان نقض احتمالی DMA است، اما این تحقیق هنوز به نتیجه نرسیده است. در همین حال، اپل به دریافت آن ادامه می‌دهد.

چه کسانی واقعاً سود بردند

توسعه‌دهندگانی که به طور محسوس از تطبیق با DMA سود برده‌اند، اپلیکیشن‌های پولی رده متوسط و توسعه‌دهندگانی هستند که مخاطب قبلی خارج از App Store دارند. بازی‌هایی که از قبل در Steam حضور داشتند – مثل بسیاری از بازی‌های مستقل PC – اکنون می‌توانند نسخه iOS خود را از طریق وب‌سایت خود در اتحادیه اروپا توزیع کنند و از کمیسیون ۳۰ درصدی و فرآیند بررسی App Store صرف‌نظر کنند. برای توسعه‌دهنده‌ای که بازی ۵ یورویی با ۲۰۰٬۰۰۰ کاربر اروپایی می‌فروشد، CTC (۱۰۰٬۰۰۰ یورو در سال) دردناک اما قابل مدیریت است؛ اجتناب از کمیسیون ۳۰ درصدی (۳۰۰٬۰۰۰ یورو) آن را ارزشمند می‌کند.

پلتفرم‌های محتوای بزرگسالان، اپلیکیشن‌های قمار و سایر دسته‌هایی که اپل در App Store خود ممنوع کرده، از طریق بازارهای جایگزین راهی به کاربران iOS در اتحادیه اروپا پیدا کرده‌اند – چیزی که قبلاً به سادگی غیرممکن بود. این یک انتخاب واقعی است، حتی اگر اقتصاد اصلی اپلیکیشن دچار اختلال نشده باشد.

تیم‌های IT سازمانی نیز به طور پنهانی سود برده‌اند. قابلیت sideload کردن اپلیکیشن‌ها، مدیریت دستگاه‌های iOS شرکتی را در برخی محیط‌های تنظیم‌شده آسان‌تر می‌کند و نیاز به ثبت اپلیکیشن‌ها در Business Manager اپل را در برخی موارد برطرف می‌کند.

چه چیزی تغییر نکرده است

خارج از اتحادیه اروپا و ژاپن، App Store دقیقاً به همان شکل باقی مانده است. در ایالات متحده – بزرگترین بازار اپلیکیشن جهان از نظر درآمد توسعه‌دهندگان – کمیسیون ۳۰ درصدی اپل، سیستم پرداخت اجباری و قوانین عدم sideload تغییری نکرده است. دعوی Epic علیه اپل حکمی صادر کرد که اپل را مجبور می‌کند به توسعه‌دهندگان اجازه لینک به روش‌های پرداخت خارجی بدهد، اما اجرای اپل یک کمیسیون ۲۷ درصدی روی آن پرداخت‌ها اضافه کرد – کمی بهتر از ۳۰ درصد، اما با اصطکاکی که اپل در هر مرحله اضافه کرده است.

توسعه‌دهندگان جهانی که برای بازار آمریکا اپلیکیشن می‌سازند، تقریباً هیچ سودی از DMA نبرده‌اند. ساخت نسخه‌های مخصوص اتحادیه اروپا نیاز به کار مهندسی جداگانه، هزینه‌های تطبیق و مواجهه با CTC دارد. بسیاری از توسعه‌دهندگان کوچک به این نتیجه رسیده‌اند که بازار DMA ارزش پیچیدگی را ندارد – به خصوص که کاربران اروپایی برای اکثر اپلیکیشن‌ها اقلیتی از نصب‌های جهانی را تشکیل می‌دهند.

چه اتفاقی در پیش است

تحقیق کمیسیون اروپا درباره تطبیق اپل با DMA – به طور خاص CTC و شرایطی که اپل بر بازارهای جایگزین اعمال می‌کند – میدان نبرد بعدی است. اگر کمیسیون حکم دهد که CTC نقض DMA است، اپل یا باید آن را لغو کند یا جریمه‌های سنگین بپذیرد. یک حکم علیه اپل ممکن است در اواخر ۲۰۲۶ یا ۲۰۲۷ صادر شود و بازنگری واقعی در مدل درآمدی اپل در اتحادیه اروپا را اجباری کند.

در همین حال، برزیل و کره جنوبی در حال تدوین مقررات فروشگاه اپلیکیشن خود هستند و قانون فدرال ایالات متحده برای الزام فروشگاه‌های شخص ثالث متوقف شده اما از بین نرفته است. فشار نظارتی جهانی بر App Store اپل در حال افزایش است – فقط کندتر از آنچه معماران DMA امیدوار بودند.

نکات عملی

برای توسعه‌دهندگان: اگر کاربران اروپایی را هدف قرار می‌دهید و اپلیکیشن شما بیش از ۱ میلیون نصب در اتحادیه اروپا دارد، CTC را در برابر صرفه‌جویی ۳۰ درصدی خود مدل کنید پیش از آنکه فرض کنید توزیع جایگزین ارزان‌تر است. برای اکثر اپلیکیشن‌های بزرگ، اینطور نخواهد بود. برای اپلیکیشن‌های کوچک و متوسط با حاشیه سود کم، محاسبات می‌تواند جواب دهد – اما فقط برای توزیع در اتحادیه اروپا.

برای کاربران: اگر در اتحادیه اروپا هستید و می‌خواهید از اپلیکیشن‌هایی استفاده کنید که اپل ممنوع کرده، اکنون از طریق بازارهای جایگزین گزینه‌هایی دارید. برای اپلیکیشن‌های主流، هیچ چیز تغییر نکرده است – App Store همچنان ساده‌ترین و امن‌ترین مسیر است.

برای سرمایه‌گذاران و تحلیلگران: درآمد خدمات اپل که شامل کمیسیون‌های App Store است، مقاوم‌تر از آن چیزی است که معماران DMA پیش‌بینی می‌کردند. CTC عملاً جای کمیسیون‌های از دست رفته در تراکنش‌های بازارهای جایگزین را گرفته است. مدل مالی اپل موفق‌تر از آنچه بیشتر پیش‌بینی می‌کردند با DMA سازگار شده است.